Đã có những biến chuyển lớn lao trong năm 1968, ở cả thể thức thi đấu cũng như nước chủ nhà. Sau khi rơi xuống tận đáy ở World Cup 1966, Italia đã tái thiết và làm lại từ đầu để trở thành nhà vô địch châu Âu mới khi thể thức và tên gọi thành UEFA European Championship thay vì European Nations Cup trước đó.

31 đội tham dự được chia làm 8 bảng dự vòng loại: 7 bảng 4 đội và 1 bảng 3 đội. 8 đội nhất mỗi bảng sẽ giành quyền vào tứ kết và thi đấu 2 lượt đi về để chọn 4 đội giành vé dự vòng chung kết được tổ chức ở một quốc gia như hai giải trước đó.

Giacinto Facchetti giương cao chiếc Cúp vô địch

So với giải 1964, chỉ Malta và Iceland không tham dự, trong khi Tây Đức lần đầu tiên nhập cuộc với sự xuất sắc của huyền thoại Gerd Müller. Dù vậy, Tây Đức cũng không thể lọt vào tứ kết khi kết thúc vòng bảng sau Nam Tư.

Ở bảng đấu gồm các đội thuộc Vương quốc Anh gồm Anh, Scotland, xứ Wales và Bắc Ireland, Anh đã xuất sắc đi tiếp dù để thua 2-3 ngay tại Wembley trước Scotland. Trận lượt về ở Hampden Park, kết thúc với tỷ số 1-1 vừa đủ để Tam sư đi tiếp, được diễn ra với sự chứng kiến của 130.711 khán giả - kỷ lục của Euro.

Bất ngờ xảy ra ở các bảng đấu khác khi Eusebio của Bồ Đào Nha xếp thứ hai sau Bulgaria hay thế hệ tài năng của bóng đá Bỉ chịu khuất phục trước Pháp. Nhà đương kim vô địch châu Âu TBN không gặp vấn đề gì ở vòng bảng, tạo nên cặp đấu tứ kết thú vị nhất với Anh – đương kim vô địch thế giới. Tam sư xuất sắc thắng 1-0 trên sân nhà và 2-1 ngay ở Madrid để ngẩng cao đầu đến VCK.

VCK ở Italia có sự góp mặt của chủ nhà với bộ mặt mới dưới sự chèo lái của Ferruccio Valcareggi, Anh, Nam Tư và nhà vô địch Euro 1960 – Liên Xô. Sau khi phải hứng chịu cơn mưa cà chua và trứng thối sau thất bại lịch sử trước Bắc Triều Tiên tại World Cup 1966, quyết tâm lấy lại sự kính trọng của CĐV nhà, ít nhất vì giải đấu được tổ chức trên sân nhà.

Họ may mắn giành vé vào chung kết nhờ việc tung đồng xu may rủi sau 120 phút thi đấu không bàn thắng với người Liên Xô. Đối thủ của họ ở trận chung kết là Nam Tư, đội vượt qua 10 người của Anh với tỷ số tối thiểu 1-0.

Ở trận chung kết tại Olimpico, Rome, Italia bị dẫn trước khi Dzajic đưa Nam Tư vượt lên sau 39 phút bóng lăn. Họ như từ cõi chết trở về khi Angelo Domenghini ghi bàn gỡ 1-1 ở 10 phút cuối, khiến trận chung kết được tổ chức lại 2 ngày sau đó.

Với đội hình mạnh hơn ở trận đá lại khi Sandro Mazzola và Luigi Riva được ra sân. Chính Riva cùng Pietro Anastasi lập công mang về thắng lợi chung cuộc 2-0 để Azzurri giành chức vô địch Euro đầu tiên và cũng là duy nhất của họ cho tới giờ.

Kết quả cụ thể:

Tứ kết:

Anh 3 - 1 Tây Ban Nha (1-0, 2-1)

Bulgary 3 - 4 Italia (3-2, 0-2)

Pháp 2 - 6 Nam Tư (1-1, 1-5)

Hungary 2 - 3 Liên Xô (2-0, 0-3)

Bán kết:

Nam Tư 1 - 0 Anh

Italia 0 - 0 Liên Xô (Italia thắng nhờ tung tiền xu)

Tranh hạng 3:

Anh 2 - 0 Liên Xô

Chung kết:

Italia 1 - 1 Nam Tư

Đá lại chung kết:

Italia 2 - 0 Nam Tư

Bạn có biết:

- Trận đấu giữa Scotland và Anh ở Hampden Park hiện vẫn giữ kỷ lục về số khán giả đến sân với 130.711 người.

- LĐBĐ Italia (FIGC) đã nhận lời tổ chức VCK gồm 4 đội ở Naples, Rome và Florence nhân lễ kỷ niệm 60 năm thành lập.

- Gred Muller ghi 4 bàn ở chiến thắng 6-0 trước Albania thuộc vòng loại cho ĐT Tây Đức ở mùa giải lớn đầu tiên của mình.

- Khán giả đã tràn vào sân Prater, Vienna khiến trận Áo – Hy Lạp phải hủy bỏ khi chỉ còn 4 phút, thời điểm tỷ số là 1-1.

- Italia hòa Nam Tư 1-1 ở trận chung kết ban đầu giữa hai đội, khiến đó trở thành trận chung kết duy nhất được tổ chức đá lại.

- Chiến thắng của Italia ở bán kết được quyết định từ việc tung đồng xu. Đó cũng là trận đấu duy nhất thuộc Euro được quyết định bởi yếu tố may rủi.

Top ghi bàn:

3: Dragan Džajić và Vahidin Musemić

2: Fleury Di Nallo (Pháp), Ilija Petković (Nam Tư), Bobby Charlton (Anh), Piero Prati (Italia)

1: Geoff Hurst (Anh), Nikola Kotkov  và Zhekov (Bulgaria)

Đội hình tiêu biểu:

Dino Zoff (Italia), Mirsad Fazlagić (Nam Tư), Giacinto Facchetti (Italia), Albert Schesternev (Liên Xô), Bobby Moore (Anh), Ivica Osim (Nam Tư), Sandro Mazzola (Italia), Angelo Domenghini Italia), Geoff Hurst (Anh), Luigi Riva (Italia), Dragan Džajić (Nam Tư)