Giá năng lượng tăng vọt

Một cuộc chiến kéo dài khiến giá năng lượng luôn ở mức cao có thể đẩy lạm phát lên và kéo theo đó là lãi suất, gây thêm khó khăn cho người đi vay. Trong khi đó, các mối đe dọa đối với tàu chở hàng có thể làm gián đoạn chuỗi cung ứng, làm tăng giá hơn nữa cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman là tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển
khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu mỗi ngày. (Ảnh: Getty)

Theo ông Dan Katz, Phó Giám đốc điều hành của Quỹ Tiền tệ Quốc tế, cuộc xung đột leo thang ở Trung Đông có thể "gây ảnh hưởng rất lớn đến nền kinh tế toàn cầu trên nhiều phương diện", chẳng hạn như lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Mức độ nghiêm trọng của hậu quả kinh tế sẽ phụ thuộc vào thời gian kéo dài của tình trạng này.

Trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran, IMF dự báo nền kinh tế toàn cầu sẽ tăng trưởng mạnh mẽ ở mức 3,3% trong năm nay. Đến hiện tại, Quỹ này vẫn chưa thay đổi quan điểm của mình, cho rằng còn “quá sớm” để đánh giá tác động kinh tế của cuộc xung đột. Tuy nhiên, Quỹ cũng cho biết đang “theo dõi sát sao các diễn biến” và liệt kê một số rủi ro đối với nền kinh tế toàn cầu, bao gồm gián đoạn thương mại nhiều hơn, “giá năng lượng tăng vọt” và “biến động trên thị trường tài chính”.

Cơn ác động của cuộc xung đột đến nền kinh tế toàn cầu phần lớn phụ thuộc vào giá năng lượng, vốn đã tăng vọt do lo ngại về nguồn cung. Dầu thô Brent, chuẩn mực dầu mỏ toàn cầu, đang được giao dịch ở mức cao chưa từng thấy trong hơn 18 tháng.

Rủi ro lớn nhất ở đây là việc đóng cửa kéo dài eo biển Hormuz quan trọng, vốn gần như là tuyến đường duy nhất để vận chuyển lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên dồi dào của Trung Đông đến phần còn lại của thế giới. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ, tuyến đường thủy hẹp này, nằm giữa Iran và Oman, thường là tuyến đường vận chuyển khoảng một phần năm sản lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên hóa lỏng toàn cầu mỗi ngày.

Do eo biển gần như không thể đi qua, giá khí đốt tự nhiên kỳ hạn chuẩn của châu Âu cũng đã tăng vọt và có thể tăng hơn gấp đôi so với mức trước chiến tranh nếu việc vận chuyển qua eo biển bị gián đoạn trong thời gian dài hơn 2 tháng, theo đánh giá của tổ chức Goldman Sachs.

Các vấn đề về chuỗi cung ứng

Bên cạnh giá năng lượng, các nền kinh tế châu Á có thể bị ảnh hưởng thông qua một kênh khác: xuất khẩu.

Chỉ chưa đầy 1 tuần kể từ khi cuộc hỗn loạn mới nhất trong khu vực nổ ra, những dấu hiệu căng thẳng dọc theo các tuyến đường thương mại toàn cầu đã xuất hiện: từ việc xuất khẩu gạo bị kẹt tại các cảng ở Ấn Độ đến việc giá phân bón, một mặt hàng thiết yếu cho sản xuất lương thực, tăng vọt.

Ấn Độ là một trong những nước đang cảm nhận rõ rệt những khó khăn. Theo ông Satish Goel, Chủ tịch Hiệp hội các nhà xuất khẩu gạo toàn Ấn Độ, hơn 400.000 tấn gạo basmati trồng trong nước để xuất khẩu đang bị kẹt tại các cảng của Ấn Độ hoặc đang trên đường vận chuyển, do chiến tranh làm gián đoạn các tuyến đường vận chuyển khắp Trung Đông. Ông nói với CNN rằng khoảng 75% lượng gạo basmati xuất khẩu hàng năm của Ấn Độ, tương đương khoảng 6 triệu tấn, là sang Trung Đông.

Theo Deepali Bhargava, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại ngân hàng ING, Trung Đông đã trở thành điểm đến quan trọng đối với các nhà xuất khẩu châu Á bị ảnh hưởng bởi việc tăng thuế quan của Mỹ. Bà viết trong một bản ghi chú tuần trước rằng nếu xung đột kéo dài, Ấn Độ và Trung Quốc sẽ chịu thiệt hại nặng nề nhất.

Việc xuất khẩu gạo của Ấn Độ bị đình trệ cho thấy một mối lo ngại lớn hơn: nguy cơ gây ra những gián đoạn rộng hơn đối với thương mại toàn cầu và sản xuất lương thực. “Eo biển Hormuz rất quan trọng đối với sản xuất lương thực toàn cầu”, Giám đốc điều hành của Công ty hóa chất Na Uy Yara International, ông Svein Tore Holsether chia sẻ.

Ông lưu ý rằng khoảng một phần ba lượng xuất khẩu urê của thế giới, một loại phân bón được sử dụng rộng rãi, được vận chuyển qua eo biển này, cũng như một lượng lớn các nguyên liệu thô khác cần thiết để sản xuất phân bón. “Phân bón không chỉ là một mặt hàng thông thường - gần một nửa sản lượng lương thực toàn cầu phụ thuộc vào chúng”.

Theo CRU Group, một nhà cung cấp dữ liệu, giá urê của Ai Cập, một chuẩn mực của ngành, đã tăng vọt 35% trong tuần này. Giá lưu huỳnh, nguyên liệu được sử dụng trong phân bón, cũng đã tăng mạnh. Gần một nửa lượng lưu huỳnh giao dịch toàn cầu đến từ các quốc gia ở Trung Đông, CRU Group cho biết.

Cuộc xung đột đang gây ảnh hưởng đến vận tải hàng hải. (Ảnh: EPA)

Các mối đe dọa đối với ngành vận tải

Bên cạnh việc đẩy giá thành đầu vào tăng cao, cuộc chiến ở Trung Đông có thể dẫn đến tắc nghẽn tại các cảng cách xa khu vực giao tranh hàng dặm và làm chậm trễ việc vận chuyển hàng hóa trên toàn thế giới do các tàu phải chuyển hướng.

Ví dụ, theo Judah Levine, Trưởng bộ phận nghiên cứu tại Công ty logistics Freightos, các container hướng đến Trung Đông đang bắt đầu ứ đọng tại các cảng ở Ấn Độ sau khi một số hãng vận tải lớn tạm ngừng vận chuyển đến khu vực này. Ông cho biết trong một báo cáo ngày 5/3 rằng, sự gián đoạn càng kéo dài, khả năng giảm năng lực vận chuyển ở những nơi khác càng cao.

Vận tải hàng không thậm chí có thể bị ảnh hưởng nặng nề hơn, với nhiều máy bay bị đình chỉ hoạt động ở Trung Đông và không phận trong khu vực bị hạn chế nghiêm ngặt. Ví dụ, Adidas đã cảnh báo trong tuần này rằng một số lô hàng vận chuyển bằng đường hàng không có thể bị chậm trễ.

Ông Levine cho biết, các hãng hàng không Trung Đông, bao gồm Emirates, Qatar Airways và Etihad, chiếm khoảng 13% tổng công suất vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không toàn cầu. Theo Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA), vận tải hàng không chiếm khoảng một phần ba giá trị thương mại thế giới - thường vận chuyển các mặt hàng có giá trị cao như điện thoại thông minh, vi mạch và các thiết bị điện tử khác.

Trong một báo cáo tuần này, công ty phân tích vận tải biển Xeneta đã vẽ nên một bức tranh đáng lo ngại: “Xung đột leo thang ở Trung Đông đang tạo ra sự bất ổn tức thời cho chuỗi cung ứng, với việc di chuyển của tàu thuyền thay đổi từng giờ và các chủ hàng phải đối mặt với tình trạng hàng hóa có thể không đến được các cảng dự định”.