Theo kế hoạch từ Cục Đường bộ Việt Nam, có 5 dự án thành phần thuộc cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 1 (2017-2020) đang trong giai đoạn hoàn tất các thủ tục cuối cùng để chính thức thu phí. Các đoạn tuyến này bao gồm: Mai Sơn - Quốc lộ 45; Quốc lộ 45 - Nghi Sơn; Nghi Sơn - Diễn Châu; Vĩnh Hảo - Phan Thiết; Phan Thiết - Dầu Giây.

Đáng chú ý, các đoạn tuyến này đều đã được đưa vào khai thác từ tháng 4/2024. Hiện tại, hệ thống thu phí tự động không dừng (ETC) đang được chạy thử nghiệm và đánh giá hiệu năng để đảm bảo vận hành ổn định và đồng bộ trước khi vận hành chính thức.

Dự kiến thu phí 5 tuyến cao tốc Bắc - Nam ngay sau Tết Nguyên đán. Ảnh minh họa

Mặc dù các tuyến cao tốc đã đi vào hoạt động, việc thu phí chưa thể triển khai ngay do một số vướng mắc về kỹ thuật và hạ tầng. Cụ thể, quá trình đánh giá hiệu quả hệ thống thu phí tại trạm và hệ thống Back-End dự kiến kéo dài đến giữa tháng 2, khiến việc tổ chức thu phí không thể thực hiện đồng loạt từ đầu năm.

Một số tuyến đường vẫn đang chậm tiến độ xây dựng trạm dừng nghỉ, thậm chí phải xin gia hạn. Theo quy định hiện hành, trạm dừng nghỉ là điều kiện bắt buộc để dự án đủ điều kiện thu phí chính thức.

Dựa trên đề án đã được phê duyệt, mức phí sẽ được tính theo quãng đường thực tế mà phương tiện lưu thông trên tuyến. Cụ thể mức phí đối với xe tiêu chuẩn (PCU) như sau:

Mức 1.300 đồng/PCU/km: Áp dụng cho hai đoạn tuyến Phan Thiết - Dầu Giây và Hòa Liên - Túy Loan.

Mức 900 đồng/PCU/km: Áp dụng cho các đoạn tuyến còn lại.

Ngoài 5 tuyến nêu trên, dự kiến từ tháng 3, một số dự án thuộc cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2 (2021-2025) cũng sẽ bắt đầu triển khai thu phí, bao gồm các đoạn như: Bãi Vọt - Hàm Nghi, Quảng Ngãi - Hoài Nhơn, Cần Thơ - Hậu Giang, Hậu Giang - Cà Mau....

Các dự án cao tốc này sẽ được tổ chức thu phí trong thời gian 7 năm dưới sự quản lý trực tiếp của Cục Đường bộ Việt Nam. Sau thời gian này, cơ quan quản lý sẽ xem xét phương án khai thác phù hợp với tình hình thực tế.

Khi toàn bộ các dự án thành phần đồng loạt đi vào vận hành, nguồn thu dự kiến đạt gần 3.000 tỷ đồng mỗi năm (sau khi đã trừ chi phí tổ chức và vận hành). Đây là nguồn lực quan trọng để Nhà nước tái đầu tư, quản lý và bảo trì hạ tầng giao thông đường bộ.