"Khuyến nghị của tôi là Trung Quốc nên rút giàn khoan ra khỏi Biển Đông, cả Trung Quốc và Việt Nam nên rút tất cả tàu về. Cách làm đó sẽ giúp tạo nên hòa bình cho quá trình ngoại giao, giải quyết căng thẳng", trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Daniel Russel nói trong cuộc họp báo qua điện thoại hôm qua.

Trong cuộc gặp với các quan chức cấp cao Việt Nam và Trung Quốc, ông Russel đều nhấn mạnh sự cần thiết phải xuống thang tình hình ở Hoàng Sa, hai bên cần kiềm chế trong hoạt động của các tàu thuyền. Ngoại giao là một lựa chọn để giải quyết các khác biệt, cùng với các quy chuẩn và cơ chế quốc tế.

Đề cập tới căng thẳng leo thang ở Biển Đông hiện nay, ông Russel nhắc tới việc xây dựng quy mô lớn ở Trường Sa đang vượt xa nguyên tắc giữ nguyên hiện trạng mà Trung Quốc và ASEAN cam kết trong Tuyên bố ứng xử của các bên năm 2002 (DOC). Trong đó các bên tự cam kết không chiếm đóng những thực thể không có người ở.

Tại cuộc hộ quan chức cấp cáo các nước tham gia Diễn đàn an ninh châu Á ARF tại Myanmar, ông Russel nói các bên có cơ hội ngồi vào bàn để lắng nghe từ Trung Quốc, Việt Nam và cả Philippines. Đại diện các nước đều bày tỏ mong muốn có giải pháp hòa bình cho các tranh chấp, cần có cách cư xử có trách nhiệm trong khu vực. 

Russel nói ông biết có mối quan ngại lan rộng trong khu vực, khi các nước nhỏ hơn bị hăm dọa. Việc ép buộc hay đe dọa sử dụng vũ lực để đạt được những yêu sách lãnh thổ là không thể chấp nhận được, Mỹ đã công khai lên án những hành động đó.

Đối thoại Shangri La vừa qua giữa các nước là cơ hội để các nhà làm chính sách hiểu phản ứng của thế giới như thế nào với cách hành xử của mình, Russel nói. Các thảo luận đem lại cơ hội cho giao thiệp và thúc đẩy hiểu biết lẫn nhau. Mỹ tin rằng khu vực cần đưa ra một thể chế và đảm bảo các nước tôn trọng tuân theo.

Khẳng định lại việc Mỹ giữ quan điểm trung lập trong các tranh chấp lãnh thổ, ông Russel nói Mỹ khuyến khích các nước liên quan ở Biển Đông phát huy các phương cách ngoại giao để giải quyết khác biệt.

Hiện Trung Quốc vẫn duy trì hơn 100 tàu để bảo vệ giàn Hải Dương 981, được cắm trái phép tại khu vực nằm sâu trong vùng thềm lục địa và vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam. Trung Quốc từ đầu tháng 5 đến nay triển khai nhiều tàu đâm va, phun vòi rồng, uy hiếp tàu chấp pháp và tàu cá Việt Nam trên Biển Đông.

Đầu tháng này, Philippines cũng công bố các dữ liệu cho thấy họ nghi ngờ các tàu của Trung Quốc đang hiện diện và thay đổi cấu tạo của các bãi đá Gạc Ma, Châu Viên, Gaven và Chữ Thập trong quần đảo Trường Sa.