Từ ngày 30/6/2026, quy chuẩn khí thải đối với xe mô tô, xe gắn máy chính thức có hiệu lực theo Thông tư 92/2025/TT-BNNMT, đánh dấu lần đầu tiên phương tiện hai bánh tại Việt Nam được đưa vào diện kiểm soát khí thải bắt buộc.
Các phương tiện có thời gian sử dụng dưới 5 năm được miễn kiểm định trực tiếp
trong giai đoạn đầu. Ảnh: TTXVN
Chính sách này dự kiến tác động tới khoảng 70 triệu xe máy đang lưu hành, trở thành vấn đề được xã hội đặc biệt quan tâm trong bối cảnh ô nhiễm không khí tại các đô thị ngày càng gia tăng.
Theo quy định mới, xe mô tô, xe gắn máy khi tham gia giao thông phải đáp ứng các mức giới hạn khí thải đối với hai chỉ số chính là CO (carbon monoxide) và HC (hydrocarbon), được phân thành nhiều cấp độ tùy theo tuổi xe và công nghệ động cơ. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm kiểm soát nguồn phát thải lớn từ giao thông, vốn chiếm tỷ trọng đáng kể trong tổng lượng ô nhiễm không khí tại các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
Đáng chú ý, việc triển khai kiểm định khí thải xe máy không thực hiện đồng loạt ngay từ thời điểm hiệu lực mà được tính toán theo lộ trình phù hợp. Theo đó, các phương tiện có thời gian sử dụng dưới 5 năm được miễn kiểm định trực tiếp trong giai đoạn đầu, trong khi xe trên 5 năm sử dụng sẽ thuộc diện phải kiểm định định kỳ tại các cơ sở đủ điều kiện kỹ thuật. Cách tiếp cận này nhằm giảm áp lực lên hệ thống đăng kiểm, đồng thời tập trung kiểm soát nhóm phương tiện cũ, đối tượng có nguy cơ phát thải cao.
Cùng với việc ban hành quy chuẩn, cơ quan quản lý cũng định hướng xây dựng hệ thống kiểm định theo hướng số hóa, cho phép người dân đặt lịch trực tuyến và nhận chứng nhận điện tử. Việc ứng dụng công nghệ được kỳ vọng sẽ giúp giảm tình trạng ùn ứ, quá tải tại các cơ sở kiểm định, đặc biệt trong giai đoạn đầu triển khai khi nhu cầu tăng cao.
Tuy nhiên, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, thách thức lớn nhất không nằm ở quy định mà ở năng lực triển khai. Với hàng chục triệu phương tiện cần kiểm định, hệ thống cơ sở kỹ thuật hiện nay vẫn còn hạn chế cả về số lượng lẫn năng lực vận hành. Việc mở rộng mạng lưới kiểm định, huy động sự tham gia của khu vực tư nhân và chuẩn hóa thiết bị đo khí thải là những yêu cầu cấp thiết trong thời gian tới.
Một vấn đề khác cũng được đặt ra là thói quen sử dụng phương tiện của người dân. Trong thực tế, nhiều xe máy đã sử dụng lâu năm nhưng chưa được bảo dưỡng định kỳ, tiềm ẩn nguy cơ không đạt tiêu chuẩn khí thải khi kiểm định. Điều này có thể dẫn tới áp lực chi phí sửa chữa hoặc thay thế phương tiện đối với một bộ phận người dân, đặc biệt là nhóm thu nhập thấp.
Trước bối cảnh đó, các chuyên gia khuyến nghị người dân chủ động chuẩn bị ngay từ bây giờ, thay vì chờ đến thời điểm chính sách có hiệu lực. Việc kiểm tra, bảo dưỡng định kỳ hệ thống động cơ, lọc gió và ống xả sẽ giúp giảm phát thải, đồng thời tăng khả năng đạt tiêu chuẩn khi kiểm định. Bên cạnh đó, việc theo dõi thời gian sử dụng của phương tiện để nắm rõ nghĩa vụ kiểm định cũng là yếu tố quan trọng.
Ở góc độ quản lý, việc kiểm định khí thải xe máy được đánh giá không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là bước chuyển trong tư duy điều hành, hướng tới xây dựng hệ thống giao thông xanh, bền vững. Cùng với các chính sách thúc đẩy phương tiện điện, hạn chế xe cũ và kiểm soát khí thải ô tô, đây là một trong những trụ cột quan trọng trong chiến lược giảm ô nhiễm không khí tại Việt Nam.
Trong dài hạn, việc siết kiểm định khí thải được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao chất lượng môi trường sống, đồng thời định hình lại thói quen sử dụng phương tiện cá nhân theo hướng văn minh, tiết kiệm và thân thiện với môi trường. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân, cùng với lộ trình triển khai hợp lý, tránh gây xáo trộn lớn trong đời sống xã hội.
Với quy mô tác động rộng và tính chất mới mẻ, quy định kiểm định khí thải xe máy từ ngày 30/6/2026 không chỉ là thay đổi về kỹ thuật, mà còn là một bước ngoặt trong quản lý giao thông và môi trường tại Việt Nam.