Chính phủ vừa ban hành Nghị định 302 quy định chi tiết về Quỹ Nhà ở Quốc gia, một quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách, có tư cách pháp nhân và hoạt động không vì lợi nhuận.

Ảnh minh họa

Trong đó, Quỹ nhà ở Trung ương được Chính phủ thành lập, trực thuộc và giao Bộ Xây dựng quản lý. Còn UBND cấp tỉnh sẽ lập và quản lý Quỹ nhà ở địa phương.

Nguồn hình thành quỹ đa dạng, bao gồm ngân sách Nhà nước, giá trị quỹ đất dành cho hạ tầng nhà ở xã hội (NƠXH), tiền bán nhà thuộc tài sản công, tiền đấu giá quyền sử dụng đất cùng các nguồn đóng góp tự nguyện trong và ngoài nước cũng như các nguồn hợp pháp khác.

Đáng chú ý, mục tiêu trọng tâm của quỹ là tạo lập và phát triển NƠXH để cho thuê, đồng thời được phép mua nhà thương mại để cho cán bộ, công chức, viên chức và người lao động thuê.

Mô hình NƠXH cho thuê không phải mới trên thế giới. Viện nghiên cứu Đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE) cho rằng đây là giải pháp an cư chiến lược, phù hợp với xu hướng quốc tế.

Trong bối cảnh giá NƠXH tăng cao, vượt khả năng tài chính của nhiều nhóm đối tượng có thu nhập trung bình, chuyên gia VARS IRE nhận định, việc tập trung vào mô hình chỉ cho thuê, không bán sẽ giúp đảm bảo nguồn cung ổn định, hạn chế đầu cơ và duy trì chi phí thuê ở mức hợp lý, bền vững.

Hiện cả nước có 692 dự án nhà ở xã hội với khoảng 633.000 căn được triển khai, nhưng số căn hoàn thành chỉ đạt hơn một phần tư mục tiêu giai đoạn 1. Lý do là doanh nghiệp thiếu động lực tham gia vì biên lợi nhuận thấp, thủ tục phức tạp, quỹ đất sạch khan hiếm và cơ chế ưu đãi thiếu ổn định.

Nhiều chuyên gia đã kiến nghị cần thay đổi mô hình phát triển NƠXH theo hướng Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, từ hoạch định chủ trương, bố trí quỹ đất, nguồn vốn đến tổ chức triển khai.

VARS IRE cho rằng để thị trường nhà cho thuê phát triển bền vững, cần đẩy mạnh hợp tác công - tư (PPP). Doanh nghiệp xây dựng, Nhà nước đứng ra mua hoặc thuê lại để quản lý vận hành.

Cơ quan này cũng kiến nghị cần ban hành bộ tiêu chuẩn nhà cho thuê, bao gồm giới hạn mức tăng giá hàng năm, hợp đồng thuê dài hạn và cơ chế minh bạch trong việc điều chỉnh các chính sách ưu đãi khuyến khích sự tham gia của xã hội trong việc đẩy mạnh xây dựng nhà ở cho thuê.

Trong dài hạn, khi nguồn cung nhà ở, đặc biệt là nhà ở giá phù hợp và nhà ở cho thuê, được cải thiện, cán cân cung - cầu trên thị trường sẽ dần ổn định.

VARS IRE đánh giá, một phần nhu cầu sở hữu sẽ được thay thế bằng nhu cầu thuê. Từ đó giúp giảm sức ép tăng giá và tạo điều kiện cho thị trường bất động sản vận hành minh bạch, bền vững hơn. Đồng thời, mở ra cơ hội an cư thực sự cho đông đảo người dân.

Sự dịch chuyển này được kỳ vọng là cú “đổi chiều” giúp thị trường bất động sản giảm sức ép tăng giá, mở ra cơ hội an cư cho người dân đô thị.