Những ngày mùng 3, mùng 4 Tết, nhiều gia đình thực hiện nghi lễ hóa vàng để tiễn ông bà, tổ tiên sau những ngày sum họp. Từ tiền vàng, quần áo giấy đến nhà cửa, xe cộ bằng giấy, không ít người quan niệm “trần sao âm vậy”, mong gửi đầy đủ vật dụng đến người đã khuất.
Tuy nhiên, trong bối cảnh đô thị đông dân cư, việc đốt vàng mã tràn lan, khối lượng lớn, đặc biệt tại khu chung cư, vỉa hè hoặc khu vực cấm lửa, tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ và có thể bị xử phạt nếu không tuân thủ quy định pháp luật.
Không cấm tín ngưỡng, nhưng phải bảo đảm an toàn
Pháp luật Việt Nam bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng. Việc đốt vàng mã trong khuôn khổ gia đình, thực hiện đúng nơi, đúng cách, không gây ảnh hưởng đến cộng đồng là hoạt động tín ngưỡng bình thường.
Tuy nhiên, việc sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt phải tuân thủ quy định về phòng cháy, chữa cháy.
Theo khoản 1 Điều 11 Nghị định 106/2025/NĐ-CP, cá nhân sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt mà không bảo đảm khoảng cách an toàn phòng cháy, chữa cháy theo quy định có thể bị phạt tiền từ 5 triệu đồng đến 10 triệu đồng.
Trường hợp sử dụng nguồn lửa, nguồn nhiệt tại khu vực có quy định cấm, theo điểm a khoản 2 Điều 11 Nghị định này, mức phạt có thể từ 20 triệu đồng đến 25 triệu đồng.
Nếu hành vi vi phạm gây ra cháy nhưng chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, mức phạt có thể bị áp dụng gấp đôi theo quy định.
Như vậy, việc đốt vàng mã tại hành lang chung cư, tầng hầm để xe, khu vực cấm lửa hoặc nơi có nguy cơ cháy cao hoàn toàn có thể bị xử phạt hành chính với mức tiền không nhỏ.
Khi nào có thể bị xử lý hình sự?
Trong trường hợp vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy gây hậu quả nghiêm trọng như làm chết người hoặc gây thiệt hại lớn về tài sản, người vi phạm có thể bị xử lý theo Điều 313 Bộ luật Hình sự 2015 về tội vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy.
Theo quy định này, người phạm tội có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 2 năm đến 5 năm; trường hợp đặc biệt nghiêm trọng, mức hình phạt có thể lên đến 12 năm tù. Ngoài ra còn có thể bị phạt tiền bổ sung.
Điều này cho thấy, ranh giới giữa một nghi lễ tín ngưỡng và một hành vi vi phạm pháp luật nằm ở yếu tố an toàn và hậu quả thực tế xảy ra.
Văn minh trong thực hành tín ngưỡng
Về mặt văn hóa, việc hóa vàng vốn mang ý nghĩa biểu trưng, thể hiện sự tưởng nhớ và kết nối tinh thần với tổ tiên. Tuy nhiên, theo thời gian, tập tục này đôi khi bị hiểu sai thành việc “đốt càng nhiều càng tốt”, thậm chí gắn với tâm lý cầu lợi, giải hạn.
Trong thực tế đời sống hiện đại, đốt quá nhiều vàng mã không chỉ gây lãng phí tiền bạc, tài nguyên mà còn tạo áp lực cho môi trường và an toàn phòng cháy, chữa cháy.
Việc hóa vàng ở mức vừa phải, thực hiện tại khu vực được bố trí riêng, bảo đảm khoảng cách an toàn, không đốt trong điều kiện gió lớn, không rời khỏi khu vực khi lửa chưa tắt hoàn toàn là những nguyên tắc cần được tuân thủ.
Tại chùa, đền và di tích, người dân cần thực hiện theo nội quy và hướng dẫn của ban quản lý. Việc hạn chế hoặc từ chối cho đốt tại một số khu vực không phải là xâm phạm quyền tín ngưỡng, mà là trách nhiệm bảo đảm an toàn cho cộng đồng.
Hóa vàng là một phần của đời sống văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, trong điều kiện đô thị hóa nhanh, không gian sinh hoạt chung ngày càng thu hẹp, mỗi người cần ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình.
Tết là khởi đầu của một năm mới. Giữ gìn phong tục trong tinh thần văn minh, tiết chế và tuân thủ pháp luật không chỉ bảo vệ tài sản, tính mạng mà còn góp phần để mùa xuân trọn vẹn, an toàn cho tất cả mọi người.